IP/09/1552 Bruksela, dnia 21 października 2009 r. Wspólna i sprawiedliwa procedura azylowa oraz jednolity status w obrębie UE: ostatnie elementy składowe systemu ochrony międzynarodowej Komisja Europejska przyjęła dziś wnioski w sprawie zmian do dwóch obowiązujących aktów prawnych, tworzących wspólny europejski system azylowy: dyrektywy w sprawie kwalifikowania i statusu osób wymagających ochrony międzynarodowej oraz dyrektywy w sprawie procedur azylowych. Zmiany te stanowią uzupełnienie wniosków przedstawionych przez Komisję w grudniu 2008 r. i w 2009 r. w ramach wdrażania programu haskiego oraz planu polityki azylowej 1 : dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania osób ubiegających się o azyl; rozporządzenia dublińskiego; rozporządzenia Eurodac; rozporządzenia w sprawie utworzenia Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu oraz wspólnego unijnego programu przesiedleń. Celem proponowanych środków jest zapewnienie lepszej ochrony ofiarom prześladowań, zgodnie z wnioskiem Rady Europejskiej zawartym w Europejskim pakcie o imigracji i azylu. Wnioski mają również na celu zapewnienie większej spójności unijnych aktów prawnych w dziedzinie azylu, uproszczenie i ujednolicenie obowiązujących na terytorium całej Unii materialnych i proceduralnych norm w zakresie ochrony, a tym samym zapobieganie nadużyciom i zwiększenie efektywności procedury azylowej. Wiceprzewodniczący Komisji Jacques Barrot, komisarz ds. wolności, sprawiedliwości i bezpieczeństwa, oświadczył: „Przyjęte dziś wnioski Komisji to ostatnie elementy składowe wspólnego europejskiego systemu azylowego. W ciągu ostatnich lat poczyniliśmy duże postępy dzięki przyjęciu wspólnych norm, jednak wciąż istnieją znaczne różnice między państwami członkowskim. Wnioski Komisji to ważny krok w kierunku osiągnięcia wyższych norm ochrony, zapewnienia równych szans oraz większej skuteczności i spójności systemu”. Dyrektywa w sprawie kwalifikowania Wniosek ma na celu w szczególności: wyjaśnienie niektórych pojęć prawnych wykorzystywanych przy określaniu podstaw do udzielenia ochrony, takich jak „podmioty udzielające ochrony”, „ochrona wewnętrzna” lub „przynależność do szczególnej grupy społecznej”. I tak na przykład przy rozpatrywaniu wniosków brane będą pod uwagę kwestie płci. Wyjaśnienie zakresu pojęć umożliwi organom krajowym solidniejsze stosowanie kryteriów i szybsze rozróżnianie między osobami, które rzeczywiście potrzebują ochrony, a tymi, które nie są do niej uprawnione; wyeliminowanie różnic w zakresie praw przyznawanych uchodźcom i osobom objętym ochroną uzupełniającą, dla których nie ma już uzasadnienia. Zmiany dotyczą okresu ważności dokumentów pobytowych, dostępu do opieki społecznej i zdrowotnej oraz rynku pracy; zapewnienie rzeczywistego dostępu do praw przewidzianych już w dyrektywie poprzez uwzględnianie specyficznych wyzwań związanych z integracją, jakim muszą stawiać czoła beneficjenci ochrony międzynarodowej. Osoby te nie mogą na przykład wystąpić do władz swojego kraju o dokumenty poświadczające uzyskane wykształcenie wyższe i kwalifikacje zawodowe. Wniosek ma umożliwić im pokonywanie takich praktycznych przeszkód, ułatwiając uznawanie ich kwalifikacji, dostęp do kształcenia zawodowego jak również do ułatwień integracyjnych. Dyrektywa w sprawie procedur azylowych Wniosek ma na celu w szczególności: stworzenie jednolitej procedury poprzez uproszczenie i racjonalizację procedur azylowych, jak również zmniejszenie administracyjnego obciążenia państw członkowskich; ułatwienie dostępu do procedury rozpatrywania wniosków. Osoby, które pragną złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, powinny otrzymać odpowiednie informacje i porady już na samym początku swojego pobytu na danym terytorium. Straż graniczna, policja i inne organy władzy, które są dla osób występujących o ochronę organami pierwszego kontaktu, będą z kolei lepiej poinformowane, w jaki sposób należy z takimi osobami postępować; zwiększenie skuteczności procesu rozpatrywania wniosków. Jednym z ważnych środków jest wprowadzenie ogólnego sześciomiesięcznego terminu na dopełnienie procedur w pierwszej instancji. Wniosek przewiduje trzyletni okres przejściowy, w czasie którego państwa członkowskie mają przystosować się do tego terminu. We wniosku uproszczono i wyjaśniono również zasady proceduralne i pojęcia takie jak „bezpieczny kraj pochodzenia”, obowiązek współpracy osób ubiegających się o azyl z organami krajowymi oraz procedury w trybie przyśpieszonym. Proponowane zmiany umożliwią szybsze udzielanie ochrony tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują; podniesienie jakości decyzji podejmowanych w sprawach azylowych. Wniosek przewiduje zwiększenie gwarancji proceduralnych, w szczególności dla osób wymagających szczególnej troski, takich jak ofiary tortur lub małoletni bez opieki. Osoby pracujące z osobami ubiegającymi się o azyl powinny dysponować odpowiednią wiedzą; zapewnienie osobom ubiegającym się o azyl dostępu do skutecznych środków odwoławczych, zgodnie z zobowiązaniami ciążącymi na państwach członkowskich na mocy prawa wspólnotowego i międzynarodowego. We wniosku wyraźnie określono, że dokonywany przez sądy i trybunały przegląd decyzji podejmowanych w pierwszej instancji powinien odbywać się zarówno pod kątem okoliczności faktycznych jak i kwestii prawnych; wskazano w nim także jasne zasady dotyczące skutku zawieszającego odwołań. Proponowane zmiany zapewniają spójność z rozwijającym się orzecznictwem dotyczącym prawa do obrony, zasady równości stron oraz prawa do skutecznej ochrony sądowej. http://www.ec.europa.eu/commission_barroso/barrot/welcome/default_en.htm 1 : COM(2008) 360.