IP/09/92 Βρυξέλλες, 22 Ιανουαρίου 2009Ελκυστικότερος ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας αλλά στάσιμη η ένταση Ε&Α στην Ευρωπαϊκή Ένωση: δεν υπάρχουν περιθώρια για χαλάρωση των προσπαθειών!Η έκθεση του 2008 με τα βασικά αριθμητικά στοιχεία για την επιστήμη, την τεχνολογία και την ανταγωνιστικότητα, η οποία δημοσιεύτηκε σήμερα, παρέχει για πρώτη φορά μια γενική εικόνα της προόδου που συντελέστηκε από το 2000 έως το 2006, τόσο στις επενδύσεις σε Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) στην ΕΕ, όσο και στην υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (ΕΧΕ). Από την έκθεση αυτή προκύπτει ότι ο αριθμός των ευρωπαίων ερευνητών αυξάνεται και ότι η ΕΕ γίνεται ελκυστικότερη για τους ξένους ερευνητές και για τις ιδιωτικές επενδύσεις σε Ε&Α από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η στασιμότητα της έντασης Ε&Α στην ΕΕ-27 (δαπάνες Ε&Α εκφραζόμενες σε % του ΑΕΠ) στο 1,84% υπονομεύει τη φιλοδοξία της ΕΕ να καταστεί μια παγκοσμίως ανταγωνιστική κοινωνία της γνώσης. Παρόλο ότι πολλά κράτη μέλη έχουν αυξήσει τις επενδύσεις στην έρευνα και βελτιώσει την αποδοτικότητα των ερευνητικών συστημάτων τους, η ΕΕ απέχει ακόμη πολύ από την επίτευξη του στόχου της Λισσαβώνας, δηλ. την επένδυση 3% του ΑΕΠ σε Ε&Α. Το συνεχιζόμενο χαμηλό επίπεδο επενδύσεων των επιχειρήσεων σε Ε&Α, σε συνδυασμό με τη διάρθρωση της βιομηχανίας της ΕΕ η οποία χαρακτηρίζεται από μικρότερο κλάδο υψηλής τεχνολογίας σε σχέση με τις ΗΠΑ, είναι ανασταλτικός παράγοντας για τις επιδόσεις της ΕΕ. Ο ευρωπαϊκός πίνακας επιδόσεων καινοτομίας του 2008, που δημοσιεύτηκε παράλληλα, παρέχει τα αναλυτικά αποτελέσματα των επιδόσεων καινοτομίας της ΕΕ. Από τις δύο αυτές εκθέσεις προκύπτει ότι η ΕΕ πρέπει να μεταβάλει τη βιομηχανική της διάρθρωση, να προωθήσει δυναμικότερα την καινοτομία και να αξιοποιήσει περισσότερο και καλύτερα την Ε&Α. Σχολιάζοντας τις εκθέσεις αυτές, ο Επίτροπος της ΕΕ Janez Potočnik, αρμόδιος για την επιστήμη και την έρευνα, και ο αντιπρόεδρος Günter Verheugen, αρμόδιος για τις επιχειρήσεις και τη βιομηχανία, δήλωσαν: «Με την κρίση που υπάρχει σήμερα, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να διακοπούν οι επενδύσεις στην έρευνα και η καινοτομία. Αυτές έχουν ζωτική σημασία προκειμένου να βγει ισχυρότερη η Ευρώπη από την οικονομική κρίση και να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της παγκοσμιοποίησης. Η ΕΕ διαθέτει όντως πολλά πλεονεκτήματα και κυρίως έναν ολοένα ελκυστικότερο Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας και συνεχώς βελτιούμενες επιδόσεις καινοτομίας. Μένουν όμως πολλά να γίνουν, ιδίως για τις σχετικά χαμηλές επενδύσεις από τις επιχειρήσεις. Οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής για τη βελτίωση της αποδοτικότητας της ευρωπαϊκής έρευνας, την τόνωση της καινοτομίας και την ανάπτυξη αγορών υψηλής τεχνολογίας οδηγούν την ΕΕ στη σωστή κατεύθυνση». Τα κυριότερα συμπεράσματα της έκθεσης του 2008 για την επιστήμη, την τεχνολογία και την ανταγωνιστικότητα δείχνουν ότι 1. Η έρευνα αποτελεί βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην παγκοσμιοποιημένη αγορά. Στον τομέα της επιστήμης και τεχνολογίας έχουν εμφανιστεί νέοι σημαντικοί συντελεστές, ιδίως στην Ασία. Η γνώση κατανέμεται ομοιογενέστερα και σήμερα το μερίδιο της ΕΕ είναι μικρότερο από 25%. Ο ΕΧΕ πρέπει να γίνει πιο ελκυστικός, ανοικτός και ανταγωνιστικός στην παγκόσμια σκηνή. 2. Η ένταση Ε&Α παραμένει στάσιμη στο σύνολο της ΕΕ, αλλά η στασιμότητα αυτή υποκρύπτει διαφορές σε εθνικό επίπεδο.Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ αύξησαν τις δαπάνες τους στον τομέα της Ε&Α από το 2000 έως 2006 και τηρούν επομένως τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν σε σχέση με τη στρατηγική της Λισαββώνας. Ωστόσο, την ίδια περίοδο το ΑΕΠ αυξήθηκε εξίσου, με αποτέλεσμα η ένταση Ε&Α να παραμένει στο 1,84% από το 2005[1]. Στο διάστημα μεταξύ 2000 και 2006, 17 κράτη μέλη, κυρίως εκείνα που καλύπτουν την καθυστέρησή τους, αύξησαν την οικεία ένταση Ε&Α, αλλά στα υπόλοιπα 10, που αντιπροσωπεύουν το 47% του ΑΕΠ της ΕΕ, η ένταση αυτή μειώθηκε. Η Ιαπωνία αύξησε την ένταση Ε&Α από 3,04% σε 3,39%, η Κορέα από 2,39% σε 3,23% και η Κίνα ανακτά γρήγορα το χαμένο έδαφος, με αύξηση από 0,90% σε 1,42%. 3. Η ένταση επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα παραμένει υπερβολικά χαμηλή. Η διαφορά στην ένταση Ε&Α μεταξύ της ΕΕ και των ανταγωνιστών της οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι στο διάστημα μεταξύ 2000 έως 2005 η χρηματοδότηση της Ε&Α από τις επιχειρήσεις μειώθηκε στην ΕΕ, ενώ αυξήθηκε σημαντικά στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Κίνα. Αυτό αποδίδεται κυρίως στο μικρότερο μέγεθος της βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας που χαρακτηρίζεται από ένταση έρευνας στην ΕΕ. Η δημιουργία γνωσιοκεντρικής οικονομίας προϋποθέτει, αφενός διαρθρωτικές αλλαγές με σκοπό την αύξηση της έντασης Ε&Α στους διάφορους κλάδους και, αφετέρου, μεγαλύτερη συμμετοχή των κλάδων υψηλής τεχνολογίας στην οικονομία της ΕΕ. Γι' αυτό απαιτείται ένα πλαίσιο που να ευνοεί τη δημιουργία ταχέως αναπτυσσόμενων μικρομεσαίων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας, τη διαμόρφωση πρόσφορων για την καινοτομία ευρωπαϊκών αγορών, καθώς και τη μείωση του κόστους των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που ισχύουν σε όλη την ΕΕ. 4. Αριστεία στην έρευνα: ο αριθμός των ερευνητών είναι μεγαλύτερος αλλά η ικανότητα αξιοποίησης των γνώσεων μικρότερη σε σχέση με τους ανταγωνιστές.Στην ΕΕ, ο αριθμός των ερευνητών αυξήθηκε από το 2000 με διπλάσια ταχύτητα απ’ ότι στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, παρόλο που η αναλογία τους στο εργατικό δυναμικό εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη. Όσον αφορά τον αντίκτυπο της έρευνας, η ΕΕ παραμένει μεν ο μεγαλύτερος παραγωγός επιστημονικών γνώσεων (με βάση τις δημοσιεύσεις), αλλά συμμετέχει σε μικρότερο βαθμό από τις ΗΠΑ σε δημοσιεύσεις με ισχυρό αντίκτυπο. 5. Αυξάνεται η προσέλκυση επενδύσεων και επαγγελματιών του επιστημονικού και τεχνολογικού τομέα από το εξωτερικό. Η ΕΕ προσελκύει ολοένα περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις Ε&Α από τις ΗΠΑ, παρά την εξέλιξη της Ασίας ως νέου τόπου Ε&Α. Το 2005, θυγατρικές αμερικανικών εταιρειών πραγματοποίησαν το 62,5% των επενδύσεών τους σε Ε&Α στην ΕΕ και μόνο το 3,3% στην Κίνα. Η ΕΕ προσελκύει επίσης έναν αυξανόμενο αριθμό επαγγελματιών του επιστημονικού και τεχνολογικού τομέα από τρίτες χώρες. Περισσότερες πληροφορίες: Πλήρης έκθεση βασικών αριθμητικών στοιχείων για την επιστήμη, την τεχνολογία και την ανταγωνιστικότητα, 2008: http://ec.europa.eu/research/era/ Πλήρης έκθεση για τον πίνακα επιδόσεων της καινοτομίας του 2008: http://www.proinno-europe.eu/metricsΒλ. επίσης MEMO/09/19 + IP/09/112 + MEMO/09/18 [1] Προσωρινή τιμή για το 2007: 1,83%